Externsteine – kompleks skał w Lesie Teutoburskim

Dziś zabieram Was do najbardziej imponującego pomnika przyrody w NRW. Externsteine, to kompleks naturalnie wyrzeźbionych skał kredowych znajdujących się w Lesie Teutoburskim (Teutoburger Wald) w okolicy Detmold (stolica dawnego księstwa Lippe). Forma skalna składa się z grupy naturalnych wież piaskowcowych wznoszących się nad sztucznym jeziorem. Jaskrawo kontrastuje on z rozłożonymi wokół lasami. Skały są częścią centralną niskiego pasma górskiego Lasu Teutoburskiego. Externsteine swoim wyglądem przypomina gigantyczną budowlę megalityczną, lecz jego pochodzenie jest całkowicie naturalne. Kompleks skał zaczął formować się jakieś 70 milionów lat temu. Pierwotne poziome warstwy skał rozpadły się pionowo i najprawdopodobniej zostały tak fantastycznie uformowane w epoce lodowcowej przez gigantyczne masy wody. Pod koniec paleolitu w tym miejscu schronienie znajdywali myśliwi wędrujący za stadami reniferów. Mezolityczni mieszkańcy tych obszarów również zajmowali się łowiectwem, lecz oni nie byli zmuszeni wędrować za zwierzyną, której było tutaj pod dostatkiem. Niestety nie ma danych na temat losów tych obszarów i ich mieszkańców w okresie neolitu oraz epoki brązu. Badania archeologiczne z lat 30. XX wieku doprowadziły do odkrycia pozostałości z X wieku (elementy ceramiki). Najwcześniejsze historyczne relacje na temat tego miejsca pochodzą z XII wieku, kiedy znalazło się ono pod opieką miejscowego klasztoru benedyktynów. Z tego czasu pochodzą liczne wykute i powiększone jamy i jaskinie, pełniące rolę pustelni i miejsca odosobnienia dla chrześcijan. Później przeszła w ręce tutejszych hrabiów, którzy wykorzystali ją kolejno jako twierdzę, pałac i więzienie. Modyfikowali i przerabiali formy skalne według własnych upodobań. Przypuszczalnie pierwotny kształt Externsteine przywrócono dopiero na początku XIX w. Nieumiejętne zarządzanie miejscem przez wieki następne, w tym również w okresie po II wojnie światowej, doprowadziło do zniszczenia licznych obiektów. Spora liczba uczonych twierdzi, że Externsteine stanowiło kiedyś ośrodek kultów pogańskich. Są też tacy, których zdaniem historia tego miejsca nie sięga dalej jak do XII w. i jest naśladownictwem świętych terenów Jerozolimy. Żadnej z tych teorii nie sposób przekonująco i jednoznacznie udowodnić.

1024px-Externsteine,_2

Piękna układanka / Foto: Rainer Lippert

Podczas wyprawy na pierwszym planie naszym oczom ukazuje się pokaźna płaskorzeźba z XII w. przedstawiająca biblijną scenę – Zdjęcie z Krzyża. Jest ona wykuta bezpośrednio w litej skale, co nadaje temu dziełu całkowicie odmienny charakter od innych znanych rzeźb epoki. Pomimo wyraźnych cech romańskich zakomponowana została wedle hierarchicznych zasad sztuki bizantyjskiej. Co prawda brakuje jej paru elementów, lecz rzeźba przetrwała do czasów dzisiejszych w znakomitym stanie. Poniżej naszym oczom ukazuje się zniszczona rzeźba. Najprawdopodobniej przedstawia ona Adama i Ewę w splotach węża. Z boku rozpoczyna się ciąg jaskiń. Nad jedną z nich wyryto napis świadczący, że konsekrowano ją jako kaplicę w 1115 r. Na jeden z ciekawszych elementów wycieczki, umieszczoną na szczycie platformę widokową, prowadzą nas specjalne skonstruowane schody. Kolejna skała, przed którą stoimy – ambona pod gołym niebem zachowała swoje naturalne ukształtowanie. Pod szczytem mieści się pozbawiona dachu kapliczka. Okrągłym oknem usytuowana jest tak, aby można było oglądać przez nią wschód słońca podczas letniego przesilenia dnia z nocą. Wchodzi się do niej poprzez mały, łukowaty mostek z przysadzistej skały. Pomimo kruchego wyglądu, nie musimy się niczego obawiać, jest on całkiem bezpieczny. Kiedy podchodzimy do czwartej skały z godłem hrabiów Lippe nasze oczy zaczyna napełniać strach. U szczytu usytuowany jest ogromny kamień, który wygląda niestabilnie i sprawia wrażenie jak by miał zamiar zaraz na nas spaść. Pomimo kilku nieudanych próbach usunięcia go z tego miejsca ostatecznie postanowiono go przymocować do podłoża za pomocą żelaznych haków.
Od 1926 roku to niezwykłe miejsce zostało uznane za najbardziej wartościowy obszarów w powiecie Lippe. Cały obszar został objęty ochroną w ramach programu UE Natura 2000. Na terenach tych występuje sporo chronionych gatunków zwierząt oraz owadów.